Sorgusuz mahkûmiyet yasağı, ceza verilmesine yer olmadığı kararı ve yenileme talebi
7589 sayılı Kanun | 31 Temmuz 2026 | Güncelleme: 8 Ağustos 2026
CMK m.247/3’ün yeni metni, sorgusu yapılmamış kaçak sanık hakkında yalnız mahkûmiyeti değil ceza verilmesine yer olmadığı kararını da yasaklıyor. Yargılamanın yenilenmesi ise her yakalanma hâlinde otomatik değil; güvenlik tedbirine karar verilmiş olması ve savunma hakkının kullanılmak istendiğinin bildirilmesi koşullarına bağlı.
Kaçaklık Kararının Çerçevesi
Kaçak, hakkındaki soruşturma veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurt içinde saklanan ya da yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle kendisine ulaşılamayan kişidir. Kaçaklık kararı için kanunda belirtilen suçlardan soruşturma veya kovuşturma bulunması, usulüne uygun çağrı ve zorla getirme süreçlerinin sonuçsuz kalması ve ilan prosedürü gibi güvenceler aranır.
Kaçaklık, salt adresin bilinmemesi veya kişinin yurt dışında bulunmasıyla özdeş değildir. Kaçma amacı ve kanuni prosedür dosyada gösterilmeden kaçaklık sonuçları uygulanamaz.
Sorgusuz Karar Yasağının Kapsamı
Yeni m.247/3 uyarınca kaçak sanık hakkında kovuşturma yürütülebilir; deliller toplanabilir ve duruşma yapılabilir. Ancak sanığın daha önce sorgusu yapılmamışsa mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Beraat gibi sanık lehine sonuçların koşulları oluştuğunda dosyanın niteliğine göre karar verilebilmesi mümkündür.
Yargıtay 16. Ceza Dairesinin E.2019/1, K.2019/2097 sayılı kararında da sorgunun davanın sonuçlandırılması bakımından temel bir şart olduğu ve sorgusu yapılmamış sanık hakkında mahkûmiyet kurulamayacağı vurgulanmıştı. 7589 sayılı Kanun bu güvenceyi ceza verilmesine yer olmadığı kararını da kapsayacak biçimde genişletti.
Güvenlik Tedbiri ve Yargılamanın Yenilenmesi
Mahkeme, koşulları varsa kaçak sanık hakkında güvenlik tedbirine karar verebilir. Bu durumda kaçak sanık veya müdafii, savunma hakkını kullanmak istediğini bildirerek yargılamanın yenilenmesini talep edebilir. Düzenleme, ‘sonradan yakalanan her sanık bakımından kendiliğinden yenileme’ biçiminde okunmamalıdır.
Talepte, sanığın önceki aşamada sorgulanmadığı, savunma hakkını kullanma iradesi ve verilen güvenlik tedbiri açıkça gösterilmelidir. Yenileme talebi, olağan kanun yolları ve infaz hukukundaki diğer başvurularla karıştırılmamalıdır.
Taşçı Hukuk Bürosu – İstanbul Avukat
Savunma Pratiğine Etkisi
Müdafi, kaçaklık kararının usul koşullarını, ilan ve tebligat belgelerini, zorla getirme işlemlerini ve suçun m.248/2 kapsamını incelemelidir. Sanığın daha önce başka bir dosyada veya SEGBİS yoluyla alınmış beyanının bu dosyanın sorgusu sayılıp sayılmayacağı da tutanak ve isnadın açıklanması bakımından değerlendirilir.
Sorgu, yalnız kimlik tespiti değildir. İddianamenin ve isnadın açıklanması, susma hakkı ve müdafi yardımından yararlanma dâhil savunma güvenceleri sağlanmalıdır. Usulsüz veya eksik bir beyanın ‘sorgu yapılmış’ sayılması adil yargılanma hakkı yönünden ayrıca tartışılabilir.
Zaman Bakımından Uygulama
7589 sayılı Kanun’da m.247 değişikliği için özel bir geçiş hükmü öngörülmemiştir ve düzenleme yayım tarihinde yürürlüğe girmiştir. Ceza muhakemesi kurallarının derhâl uygulanması ilkesi çerçevesinde yürürlükten sonraki işlemler yeni kurala göre yapılmalıdır.
Bununla birlikte kesinleşmiş hükümlere etkisi, güvenlik tedbiri bulunup bulunmadığı ve yenileme koşulları somut dosya üzerinden değerlendirilmelidir; genel bir geçmişe yürüme sonucu kurulamaz.
Uygulama Kontrol Listesi
- Kaçaklık kararının maddi ve şekli koşullarını dosyadan doğrulayın.
- Bu dosyada usulüne uygun sorgu yapılıp yapılmadığını tutanaklarla kontrol edin.
- Mahkûmiyet ile ceza verilmesine yer olmadığı kararının ikisinin de yasak kapsamında olduğunu gözetin.
- Yenileme talebinde güvenlik tedbiri ve savunma iradesi koşullarını gösterin.
- Kesinleşme, kanun yolu ve infaz aşamalarını birbirinden ayırın.
Sık Sorulan Uygulama Soruları
Yurt dışında bulunmak tek başına kaçaklık mıdır?
Hayır. Kişinin soruşturma veya kovuşturmayı sonuçsuz bırakma amacıyla yurt dışında bulunması ve kanundaki çağrı, zorla getirme ve ilan prosedürlerinin gerçekleşmesi gerekir. Bilinen yabancı adresine uygun tebligat yapılmaması veya adli yardımlaşma imkânlarının araştırılmaması kaçaklık kararının hukuka uygunluğunu etkileyebilir.
Müdafi duruşmaya katılırsa sorgu eksikliği giderilir mi?
Müdafiin etkin katılımı önemli bir güvence olmakla birlikte sanığın kişisel sorgusunun yerini bütünüyle tutmaz. Kanun açıkça ‘daha önce sorgusu yapılmamış’ sanığı korur. Müdafi savunma sunabilir ve delillere itiraz edebilir; fakat sanığın isnada ilişkin kişisel açıklama yapma hakkı ayrıca korunur.
Mahkeme beraat kararı verebilir mi?
Yeni fıkra mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararını yasaklar. Dosya kapsamı sanığın suçu işlemediğini açıkça gösteriyorsa beraat yönünden CMK’nın genel hükümleri değerlendirilir. Bununla birlikte karar türünün koşulları ve sanığın savunmasının alınmamasının sonuca etkisi somut dosyaya göre gerekçelendirilmelidir.
Yenileme talebi için yakalanma beklenir mi?
Metin yenilemeyi yalnız yakalanmaya bağlamaz. Güvenlik tedbirine karar verilmiş kaçak sanık veya müdafii, savunma hakkını kullanmak istediğini bildirerek talepte bulunabilir. Talebin hangi mahkemeye, hangi karar yönünden ve hangi yeni savunma/delillerle sunulduğu açık olmalıdır.
Genel değerlendirme
Değişiklik, yargılamanın sürdürülmesi ihtiyacı ile sanığın bizzat savunma yapma hakkı arasında daha belirgin bir sınır kurmaktadır. Amaç kaçaklığı ödüllendirmek değil, sorgu yapılmadan suçluluk sonucu doğuran karar verilmesini önlemektir. Dosya pratiğinde kaçaklık kararının usulü, müdafiin katılımı, delillerin muhafazası ve sanığın sonradan savunma sunma imkânı birlikte yönetilmelidir. Güvenlik tedbiri sonrası yenileme talebi de otomatik bir bozma yolu değil, savunma hakkını fiilen kullanmaya yönelik özel bir güvencedir.
Özellikle yabancı ülkede yaşayan sanıklar bakımından konsolosluk, istinabe ve görüntülü bağlantı imkânları araştırılmadan kaçaklık statüsüne geçilmesi ölçülülük sorunu doğurabilir. Mahkeme, savunmanın alınmasını sağlayabilecek daha hafif ve uygulanabilir yöntemleri gerekçeli biçimde değerlendirmelidir.
Uygulama Araçları
| Kontrol noktası | Dosyada aranacak belge/olgu | Eksikliğin etkisi |
|---|---|---|
| Katalog suç | İsnadın CMK m.248/2 kapsamında olması | Kaçaklık kararının kanuni dayanağını etkiler. |
| Çağrı ve tebligat | Bilinen adreslere usulüne uygun tebligat | Kişiye ulaşma çabasının yeterliliğini etkiler. |
| Zorla getirme | Kararın verilmesi ve yerine getirilememesi | Kaçaklık prosedürünün ön koşuludur. |
| İlan ve süre | Gazete/konut ilanı ve on beş günlük sürenin dolması | Erken kaçaklık kararını hukuka aykırı kılabilir. |
| Kaçma amacı | Yargılamayı sonuçsuz bırakma amacı gösteren olgular | Salt yurt dışında bulunmanın yeterli olmadığını gösterir. |
| Sorgu | Bu dosyada isnat açıklanarak usulüne uygun sorgu | Mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararına engel oluşturur. |
Yargılamanın yenilenmesi talep örneği
Örnek: Müvekkil hakkında sorgusu yapılmadan güvenlik tedbirine hükmedilmiştir. CMK m.247/3 uyarınca savunma hakkını kullanmak istediğimizi bildiriyor; isnadın açıklanması, müvekkilin sorgusunun yapılması, göstereceğimiz delillerin toplanması ve yargılamanın yenilenmesine karar verilmesini talep ediyoruz.
Yurt dışındaki sanık için işlem sırası
- Bilinen yabancı adres ve ikamet kayıtları dosyaya sunulur.
- Uluslararası tebligat, adli yardımlaşma ve uygun hâllerde görüntülü bağlantı imkânları talep edilir.
- Bu yollar değerlendirilmeden kaçaklık kararı verilmişse ölçülülük ve savunma hakkı itirazı kurulur.
- Müdafiin duruşmaya katılımının sanığın kişisel sorgusunun yerini tutmadığı belirtilir.
Kaynaklar ve doğrulama notu
- 7589 sayılı Kanun (resmî mevzuat)
- Yargıtay 16. CD, E.2019/1, K.2019/2097
- Yargıtay 16. CD, E.2017/2986, K.2018/2170
- Yargıtay 16. CD, E.2018/513, K.2018/2465
Uyarı: Bu çalışma genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın tarihine, dosya aşamasına ve özel koşullarına göre ayrıca hukuki değerlendirme yapılmalıdır.
Henüz yorum yok.