CMK m.80’de Genetik İnceleme Sonuçları İçin Yeni Saklama ve İmha Rejimi

Anonimleştirme, yirmi yıllık saklama, silme talebi ve yeniden kullanım güvenceleri

7589 sayılı Kanun | 31 Temmuz 2026 | Güncelleme: 8 Ağustos 2026

Değişiklik bütün arama, el koyma veya iletişim verilerini kapsayan genel bir rejim değildir. CMK m.80, esas olarak beden muayenesi ve moleküler genetik incelemeler sonucunda elde edilen bilgilerin gizliliği, kaydı, kullanımı ve imhasına ilişkindir.

Maddenin Gerçek Kapsamı

CMK m.80; CMK m.75, 76 ve 78 çerçevesinde alınan biyolojik örnekler üzerinde yapılan moleküler genetik incelemelerin sonuçlarını düzenler. DNA profili gibi kişiyi belirlemeye elverişli biyometrik nitelikteki veriler son derece hassastır. Bu nedenle taslaktaki ‘arama, el koyma, iletişimin denetlenmesi gibi tüm koruma tedbirleri’ ifadesi hukuken fazla geniştir.

Yeni sistem, inceleme sonuçlarının kimlik bilgilerinden arındırılarak özel bir sisteme kaydedilmesini ve bir örneğinin dosyada delil olarak saklanmasını öngörür. Anonimleştirme, sistemdeki verinin kişiyle hiçbir şekilde ilişkilendirilememesi anlamında mutlak bir kopuş değildir; yetkili karar üzerine soruşturma veya kovuşturma için kullanılabilen kontrollü bir kayıt söz konusudur.

Taşçı Hukuk Bürosu – İstanbul Avukat

İmha Zamanları

Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması, itirazın reddi, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâllerinde sistemde ve dosyada saklanan bilgiler derhâl yok edilir. Diğer hâllerde imha, mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl sonra Cumhuriyet savcısı huzurunda gerçekleştirilir ve tutanak düzenlenir.

‘Derhâl’ imha için ilgili kararın niteliği ve kesinleşme koşulu doğru belirlenmelidir. KYOK bakımından itiraz süresinin dolması veya itirazın reddi; beraat ve ceza verilmesine yer olmadığı bakımından kesinleşme aranır.

Silme Talebi

Bilgisi sisteme kaydedilen kişi, yirmi yıllık süre dolmadan da saklama amacının ortadan kalktığını veya haklı neden bulunduğunu ileri sürerek hâkim veya mahkemeden silme talep edebilir. Bu yol otomatik değildir; talepte amaçla bağlantı, ölçülülük, devam eden yargısal ihtiyaç ve kişisel etkiler somutlaştırılmalıdır.

Talep merciinin belirlenmesinde dosyanın soruşturma mı kovuşturma mı aşamasında olduğu, hangi makamın daha önce karar verdiği ve verinin hangi dosyayla bağlantılı bulunduğu dikkate alınmalıdır. Ret kararına karşı başvurulabilecek yol genel CMK hükümleri çerçevesinde değerlendirilir.

Başka Dosyada Kullanım

Sisteme kaydedilen bilgiler, yürüyen bir soruşturma veya kovuşturmada maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı kararıyla kullanılabilir. Mahkeme veya hâkim kararlarına karşı itiraz; Cumhuriyet savcısının kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvuru öngörülmüştür.

Bu yetki sınırsız bir veri taraması izni değildir. Amaçla bağlantı, gereklilik, ölçülülük, kararın gerekçesi ve savunmanın veriye erişim/itiraz imkânı temel güvencelerdir. Yargıtay’ın kişisel veri kavramına ilişkin içtihadı, biyolojik örnekler ve DNA dâhil kişiyi belirlenebilir kılan bilgilerin koruma alanında olduğunu ortaya koymaktadır.

Yönetmelik ve Uygulama Riski

Kayıt, saklama, imha ve yararlanma usulleri Adalet ve İçişleri bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenecektir. Kanun yürürlükte olsa da teknik erişim yetkileri, kayıt günlükleri, güvenlik standartları ve imha prosedürü bakımından ikincil düzenleme kritik olacaktır.

Uygulamada yalnız imha talebi değil, işlemin yapıldığına dair tutanağın dosyaya girmesi ve ilgiliye bilgi verilmesi de takip edilmelidir. Veri ihlali veya hukuka aykırı kullanım iddiası, ceza muhakemesi başvurularının yanında kişisel verilerin korunması ve tazminat yollarını da gündeme getirebilir.

Uygulama Kontrol Listesi

• Verinin CMK m.75, 76 ve 78 kapsamındaki genetik inceleme sonucu olup olmadığını belirleyin.
• KYOK, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşme durumunu doğrulayın.
• Derhâl imha veya erken silme talebinin hukuki sebebini somutlaştırın.
• Başka dosyada kullanım kararının amacı, gerekliliği ve itiraz yolunu inceleyin.
• İmha tutanağının dosyaya alınmasını ve ikincil düzenlemeleri takip edin.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Telefon veya HTS kayıtları bu maddeye göre silinir mi?

Kural olarak hayır. CMK m.80’in konusu moleküler genetik inceleme sonuçlarıdır. Telefon imajı, HTS, iletişimin denetlenmesi veya aramada elde edilen genel dijital veriler farklı kanun hükümleri ve kişisel veri ilkeleri kapsamında değerlendirilir. Yanlış maddeye dayalı talep merci ve konu bakımından reddedilebilir.

Beraat kararı verildiğinde ayrıca talep gerekir mi?

Kanun kesinleşen beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararında derhâl imha öngörür; bu sonuç talebe bağlı değildir. Ancak uygulamanın gerçekleştiğinin denetlenmesi için kararın kesinleşme şerhi, savcılık işlemi ve imha tutanağı takip edilmelidir. Gecikme hâlinde yazılı başvuru ve uygun kanun yolu gündeme gelir.

Yirmi yıl dolmadan silme mümkün mü?

Evet. Saklama amacının ortadan kalkması veya haklı neden bulunması hâlinde hâkim ya da mahkemeden silme istenebilir. Uzun sürenin kişiye etkisi, verinin başka soruşturmalarla gerçek bağlantısı, suçun niteliği ve daha hafif araçların bulunup bulunmadığı ölçülülük değerlendirmesinde açıklanmalıdır.

Yeni yönetmelik neden önemli?

Kanun temel çerçeveyi kurarken teknik kayıt, erişim, loglama, yetkilendirme ve imha yöntemlerini müşterek yönetmeliğe bırakır. Uygulamada güvenliğin gerçek seviyesi bu ayrıntılara bağlı olacaktır. Yönetmelik kanuna veya temel hak güvencelerine aykırı sonuç doğurursa idari ve anayasal denetim yolları ayrıca değerlendirilebilir.

Genel değerlendirme

CMK m.80, ceza adaletinin ihtiyaçları ile genetik verinin geri döndürülemez mahremiyet etkisi arasında denge kurmaya çalışıyor. Yirmi yıllık saklama süresi uzun olduğundan, erken silme talebinin etkili ve gerekçeli biçimde uygulanması önemlidir. Teknik sistemin güvenliği, erişimlerin kayıt altına alınması ve imhanın doğrulanabilir olması yalnız yönetmelik meselesi değil temel hak güvencesidir. Avukatlar, kararın sonucunu takip etmenin yanında veri yaşam döngüsünü ve imha tutanağını da dosya kapanış işlemlerinin parçası hâline getirmelidir.

Uygulama Araçları

Erken silme talebi örneği

Örnek: CMK m.80/2 uyarınca genetik verinin saklanmasını gerektiren amaç ortadan kalkmıştır. Verinin devam eden bir soruşturma veya kovuşturmayla somut bağlantısı bulunmadığından, saklamanın özel hayata müdahale bakımından gerekli ve ölçülü olmadığı gözetilerek sistem ve dosyadaki kayıtların silinmesine, işlemin Cumhuriyet savcısı huzurunda tutanağa bağlanmasına karar verilmesini talep ederiz.

Dosya kapanış kontrolü

• İncelemenin gerçekten CMK m.75, 76 ve 78 kapsamındaki moleküler genetik sonuç olup olmadığı belirlenir.
• Kararın kesinleşme veya KYOK itiraz süresi tarihi doğrulanır.
• İmha için savcılığa yazılı başvuru yapılır ve evrak kayıt numarası alınır.
• İmha tutanağının örneği talep edilerek dosya kapanış kaydına eklenir.
• Başka dosyada kullanım varsa kararın gerekçesi ve başvuru yolu ayrıca incelenir.

Kaynaklar ve doğrulama notu

• 7589 sayılı Kanun (resmî mevzuat)
• Yargıtay 12. CD, E.2017/3928, K.2018/3190
• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu

Uyarı: Bu çalışma genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın tarihine, dosya aşamasına ve özel koşullarına göre ayrıca hukuki değerlendirme yapılmalıdır.