Derdest Dava, hukukumuzda “derdestlik” kavramı, mevcut bir davanın hazırda bir mahkeme önünde görülüyor olduğunu ifade eder. Bu kavram, özellikle aynı taraflar arasında, aynı dava sebebine ve aynı dava konusuna dayalı olarak daha önce açılmış ve hâlen devam eden bir davanın varlığı halinde önem kazanır. Başka bir deyişle, tarafları, konusu ve sebebi örtüşen bir uyuşmazlık için ikinci kez dava açılması halinde, ikinci davanın derdestlik nedeniyle reddi gündeme gelir. Medeni usul hukuku bakımından derdestlik, bir dava şartıdır. Bu nedenle mahkeme, derdest bir dava ile karşılaştığında davayı esasa girmeksizin usulden reddetmek zorundadır.
Derdest Ne Demektir?
Derdestlik, hukuki bir terim olarak bir davanın hâlihazırda mahkemede görülmeye devam ettiğini, yani henüz sonuçlanmamış olduğunu ifade eder. Bir dava hakkında kesin hüküm verilinceye kadar dava derdest kabul edilir. Başka bir ifadeyle, bir davanın derdest olması, o dava hakkında henüz kesinleşmiş bir kararın bulunmadığı anlamına gelir. Bu durumda, dava dosyası önceden açılmış ve yargılama süreci hâlen devam etmektedir.
Derdestlik, esasen belirli bir hukuki durumu tanımlar. Tarafları, dava konusu ve nedeni aynı olan farklı bir davanın başka bir mahkemede halihazırda görülmekte iken, mevcut veya farklı bir mahkemede tekrar açılması halinde ikinci davanın açılmasını engeller. Bu durumlarda ikinci dava, derdestlik nedeniyle usulden reddedilmesi gerekmektedir.
Derdestlik kavramı, farklı yargı kollarında değişkenlik gösterebilmekte ve her biri için farklı usul kuralları öngörülmektedir. Kavramın genel anlamı açıklandıktan sonra, ilerleyen bölümlerde adli, idari ve ceza yargılaması gibi yargı kollarında nasıl uygulandığına ayrıca değinilecektir.
Derdest Dava/ Derdest Dosya Ne Demektir?
“Derdest dosya” terimi, daha önce açılmış ve halen görülmeye devam eden bir dava dosyasını ifade eder. Medeni usul hukukunda derdestlik, dava şartı niteliği taşır. Bir davanın tarafları, konusu ve sebebi aynıysa; bu davalar usul hukuku bakımından aynı dava kabul edilir. Bu noktada dikkat edilmesi gereken husus, derdestlik halinin yalnızca dava açılırken değil, yargılamanın her aşamasında mahkeme tarafından gözetilmesidir.
Dava şartı niteliğindeki bu durumun tespiti hâlinde, ikinci kez açılan davanın usulden reddine karar verilir. Konuya ilişkin Yargıtay içtihadı aşağıdaki gibidir:
📌 Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, 06.07.2017 Tarih, 2017/1465 E. – 2017/5752 K. Sayılı Kararı:
“HMK’nın 114/1-ı maddesinde aynı davanın, daha önceden açılmış ve halen görülmekte (derdest) olmaması dava şartları arasında düzenlenmiştir.
Derdestlik, dava açılmasının usul hukuku bakımından ortaya çıkardığı sonuçlardan biridir.
Aynı konuda, aynı taraflar arasında, aynı dava sebebine dayanarak daha önce bir dava açılmış ve bu dava görülmekte ise, aynı konunun yeni bir davaya konu yapılması mümkün değildir. Çünkü aynı konuda iki dava açılmasında davacının korunmaya değer bir menfaati yoktur.”
Aynı kararda, HMK m. 150/7 hükmüne de yer verilir:
“Hangi sebeple olursa olsun açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır.”
Bu madde uyarınca, işlemden kaldırılan bir davanın üç ay içinde yenilenmemesi hâlinde, o dava açılmamış sayılır ve bu durum başkaca bir karara gerek kalmaksızın kendiliğinden sonuç doğurur. Böyle bir halde artık dava derdest olmaktan çıkar ve zamanaşımı etkisi de sona erer. Bu konuda Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 18.09.1996 tarihli, 1996/19-461 E. ve 1996/607 K. sayılı kararı da aynı doğrultudadır.
Derdest Edilmek Ne Anlama Gelir?
Gündelik dilde “derdest edilmek”, yakalanmak anlamında kullanılsa da, hukuki bağlamda daha farklı bir içeriğe sahiptir. Derdest edilmek, bir davanın hâlihazırda mahkemede incelenmekte olduğunu ve henüz sonuçlanmadığını belirtir.
Medeni Usul Hukuku kapsamında, derdestlik bir dava şartıdır. Bu hâlin tespit edilmesi durumunda, ikinci kez açılmış olan dava, “açılmamış sayılmak” suretiyle reddedilir. Öte yandan, idari yargılama hukukunda derdestliğe ilişkin açık bir düzenleme bulunmamakla birlikte, uygulamada medeni usul hükümleri kıyasen uygulanır. Bu durumda, idari yargılamada da aynı konu ve taraflar için mükerrer dava açılamaz.
Davanın Derdest Olması Ne Demektir?
Her ne kadar mevzuatta “derdest” kavramına ilişkin doğrudan bir tanım yer almasa da, uygulamayla şekillenmiş bir anlamı bulunmaktadır. Bu husus ele alındığında mevcut bir davanın derdest olması, aynı taraflar arasında, aynı konu ve aynı sebeple açılmış bir başka davanın hâlen devam etmekte olması hâlidir.
Bu durumda daha sonra açılan dava, derdestlik nedeniyle usulden reddedilir. Bu uygulamanın amacı, yargının gereksiz yere meşgul edilmesini önlemek ve aynı konuda çelişkili kararların verilmesini engellemektir.
Derdestlik İtirazı Nedir?
Derdestlik, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 114/1-ı maddesi uyarınca açıkça bir dava şartı olarak düzenlenmiştir. Bu hükme göre:
“Aynı davanın, daha önceden açılmış ve halen görülmekte olmaması” dava şartıdır.
Taraflardan biri derdestlik itirazında bulunmamış olsa dahi, hâkim bu durumu re’sen dikkate almakla yükümlüdür. Derdestlik, yargılamanın her aşamasında değerlendirilebilir ve ikinci dava bu gerekçeyle reddedilir.
Medeni Usul Hukukunda Derdestlik Kavramı
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 114/1-ı maddesinde “Aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması” dava şartı olarak düzenlenmiştir. Bu ifade ile tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir davanın ikinci kez açılamayacağı, aksi halde ikinci davanın usulden reddedileceği kural olarak belilrenmiştir.
Derdestlik, davanın esasına girilmesini engelleyen ve mahkemenin her safahat aşamasında kendiliğinden dikkate alması gereken bir dava şartıdır. Dava şartı yokluğu hâlinde mahkeme, yargılamaya devam edemez ve davayı esastan incelemeden reddeder.
Dava şartlarının eksik olması, davanın açılmasına engel değildir; ancak esasa geçilmesini engeller. Bu sebeple, mevcutta bir dava devam ederken aynı dava konusu somut olayla ilgili yeni bir dava açılırsa, ikinci dava derdestlik nedeniyle reddedilir.
HMK Madde 114:
Dava şartları şunlardır:
ı) Aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması.
HMK Madde 115:
Mahkeme, dava şartlarını her aşamada kendiliğinden inceler. Taraflar da eksikliği her zaman ileri sürebilir.
Eksiklik tamamlanabilir nitelikteyse, mahkeme kesin süre verir; süre içinde tamamlanmazsa dava usulden reddedilir.
Hüküm anında eksiklik giderilmişse, dava usulden reddedilemez.
İdari Yargılama Usulünde Derdestlik
İYUK’ta derdestlik açıkça düzenlenmemiştir. Ancak uygulamada, HMK hükümleri kıyasen uygulanır. İdari yargı davalarında da aynı taraflar, aynı konu ve sebep ile daha önce açılmış bir dava varken ikinci bir dava açılırsa, ikinci dava derdestlik nedeniyle reddedilir.
Derdestlik, kamu düzenine ilişkin olduğundan hem taraflarca ileri sürülebilir hem de hâkim tarafından re’sen gözetilir. Bu yönüyle kesin hüküm gibi ilk inceleme konularından biridir.
Ceza Muhakemesi Hukukunda Derdestlik
Ceza muhakemesinde mükerrer yargılama yasaktır. Aynı fiil, aynı suç tarihi ve aynı taraflar varsa; ikinci kez yargılama yapılamaz. Bu kapsamda, aynı fiile ilişkin hâlen süren bir ceza yargılaması varken, yeniden dava açılması mümkün değildir.
Derdestlik ceza yargılamasında da olumsuz bir dava şartı niteliğindedir. Hâlen devam eden veya sonuçlanmış bir yargılama varken aynı fiil için yeni bir dava açılamaz. Böyle bir durumda dava, usul yönünden reddedilecektir.
Diğer Makalelerimize ulaşmak için tıklayınız.
Derdestlik Durumunda Avukatla Çalışmanın Önemi
İstanbul’da derdestlik ve diğer usul hukuku sorunlarıyla karşı karşıya kalmamak için, bu alanda deneyimli bir avukattan profesyonel destek almak büyük önem taşır. Aynı konuda ikinci kez dava açılması, hem zaman hem de maddi kayıplara yol açabilir. Dava şartlarının eksiksiz değerlendirilmesi, sürecin usul kurallarına uygun biçimde yürütülmesi ve mükerrer dava riskinin önlenmesi açısından bir avukatla çalışmak en doğru adımdır.
Derdestlik gibi teknik usul meselelerinde, İstanbul’da faaliyet gösteren alanında yetkin bir dava avukatından hukuki danışmanlık almanız, hak kayıplarının önüne geçmenizi sağlar.
Bizimle iletişime geçerek, alanında deneyimli avukatlarımızdan destek alabilirsiniz.
Resmi Gazete: https://www.resmigazete.gov.tr/
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Derdest dava ne demektir?
Derdest dava, aynı taraflar arasında, aynı konu ve dava sebebiyle açılmış ve hâlihazırda görülmekte olan bir davayı ifade eder. Bu davalar sonuçlanmadan aynı konuda yeni dava açılamaz.
Derdestlik dava şartı mıdır?
Evet. HMK madde 114/1-ı uyarınca, derdestlik bir dava şartıdır. Dava şartı bulunmuyorsa, dava usulden reddedilir.
.
Derdestlik ne zaman ileri sürülebilir?
Taraflar derdestlik itirazını yargılamanın her aşamasında ileri sürebilir. Hâkim de derdestlik durumunu re’sen dikkate almak zorundadır.
İdari davalarda derdestlik uygulanır mı?
İYUK’ta açık düzenleme bulunmamakla birlikte, medeni usul kuralları kıyasen uygulanır. İdari davalarda da aynı konu ve taraflar söz konusuysa, ikinci dava derdestlik nedeniyle reddedilir.
Ceza davalarında derdestlik olur mu?
Evet. Aynı fiil ve taraflara ilişkin ikinci bir ceza yargılaması açılamaz. Bu durumda mükerrerlik söz konusu olur ve ikinci dava reddedilir.
Henüz yorum yok.